آرشیو موضوع : اخترفیزیک

آن­چه از خورشید به طرف زمین روانه می­‌شود می‌­توان در دو دسته­‌بندی عمده قرار داد: تابش (ذرات نور) و ذرات ماده. تابش شامل فوتون­‌های نور مرئی، پرتوهای فروسرخ و فرابنفش و ایکس و نیز امواج رادیویی است.
ادامه مطلب

ستاره‌هایی که با چشم غیر مسلح در آسمان می‌بینم به قدری از ما دور هستند که حتی اگر میلیون‌ها کیلومتر با فضاپیما در منظومه‌ی شمسی جابه‌جا شویم و به کُرات دیگری مانند مریخ و زهره و عطارد و حتی اقمار مشتری و زحل و اورانوس و نپتون برویم، باز هم کماکان همان آسمان و همان صورت‌های فلکی و همان اجرام غیر‌ستاره‌ای را خواهیم دید که پیش‌تر از زمین می‌توانستیم ببینیم. می‌توانید امتحان کنید! اگر نرم افزار آسمان‌نمای آسمان پُرستاره (Starry Night) را روی رایانه‌ی خود نصب کرده‌اید موقعیت ناظر را در این نرم‌افزار به کره‌ی ماه یا سیاره‌ی دیگری مانند مریخ ...
ادامه مطلب

خورشید از ماده‌­ی گازی شکل داغی که پلاسما نامیده می­‌شود تشکیل شده است. پلاسما گازی است که به سبب دمای بسیار بالا، الکترون‌های آن (یون­‌های منفی) از هسته ( یون‌های مثبت) جدا شده است. مقدار پلاسمای تشکیل دهنده­‌ی خورشید خیلی زیاد و درنتیجه جرم آن بسیار بالاست (333000 برابر جرم زمین!). لایه­‌های داخلی و مرکزی خورشید در اثر وزن لایه­‌های بالاتر فشرده می­‌شوند و تراکم و چگالی زیادی دارند؛ 150 گرم بر سانتی‌متر مکعب (150 برابر متراکم­‌تر از آب). هر چه از مرکز خورشید به طرف قسمت­‌های بیرونی آن دور شویم از تراکم ماده کاسته می­‌شود و محیط رقیق­‌تر می­‌شود. در آستانه­‌ی خارج شدن از درون خورشید و ورود به فضای پیرامونی آن، ...
ادامه مطلب

یرای پاسخ دادن به این پرسش باید به عقب برگردیم و ببینیم خورشید و سیارات چگونه‌ به وجود آمده‌اند
ادامه مطلب

یک نمونه از فوران تاجی ماده- دایره‌ی سفید رنگ نشان‌دهنده‌ی ابعاد قرص خورشید است. بیشتر اتفاقاتی که در سطح و جوّ خورشید می‌­افتد دارای ماهیت مغناطیسی هستند. به این معنی که برهم­‌کنش یک میدان مغناطیسی موضعی و متمرکز با پلاسمای داغ خورشید منجر به وقوع یک پدیده‌­ی انفجاری و آزاد شدن انرژی می­‌شود. این گونه پدیده­‌ها انواع مختلف دارند و از نظر ابعاد، زمان و مکان وقوع، طول عمر و انرژی که آزاد می­‌کنند متفاوت‌­اند. زبانه­‌ها (Prominencies)، شراره­‌ها (Flares) و فوران­‌های تاجی ماده (Coronal Mas Ejections- CME’s) از جمله‌­ی آن­‌ها هستند. در این میان CME‌ها بسیار عظیم و پرانرژی ...
ادامه مطلب

این که ستاره‌ای دارای قرص برافزایشی باشد، بستگی به این دارد که در چه مرحله‌ای از سیر تحولی‌اش باشد. در واقع، بیشتر ستاره‌ها - طی فرایند شکل‌گیری‌شان - مرحله‌ای را پشت‌سر‌گذاشته‌اند که دارای قرص برافزایشی بوده اند. اما بنا به دلیل مختلف، از جمله تابش ستاره‌ی مرکزی، برافزایش ماده قرص به روی جسم مرکزی و یا تبدیل بخش عمده‌ی جرم قرص به پیش‌ سیاره؛ پس از مدتی قرص اطراف ستاره جوان و یا یک مرحله قبل‌تر، پیش ستاره، به تدریج محو می‌شود و ستاره بقیه عمرش را بدون داشتن قرص برافزایشی سپری می کند.  اما ...
ادامه مطلب

ما هرگز نمی‌توانیم ترسیم درستی از شکل واقعی کهکشان‌مان، آن‌طور که از بیرون دیده می‌شود داشته باشیم، اما عکس‌برداری پانواماتیک (موزاییکی) از نوار مه‌آلود راه شیری با نوردهی‌های بلند‌مدت می‌تواند نمایی کلی از تقابل بازوها و همچنین مرکز برجسته و پُرتراکم کهکشان راه شیری را به تصویر بکشد. این کار با عکس‌برداری‌های مداوم و شاید در طول چند ماه میسر باشد چرا که در مدت یک شب نمی‌توان همه اجرام و ستارگان بازوی کهکشان‌مان را درست و دقیق ثبت کرد. افزونه‌ی کانوت  تصویر موزاییکی  کهکشان راه‌شیری از Nick Risinger  را اینجا ...
ادامه مطلب

جهان از همه سو در حال انبساط است و هیچ نقطه‌ای را نمی‌توان به عنوان مرکز پیدایش آن متصور شد و به دنبال دورترین و قدیمی‌ترین کهکشان‌ها گشت. از این رو انتظار می‌رود که بتوان دورترین کهکشان‌ها را در همه جای آسمان یافت. امّا مشکل چیست؟ چشم انسان و سایر ابزار رصدی برای دیدن کهکشان‌ها، ستارگان و سایر اجرام آسمانی نیاز به دریافت نور منتشر (یا منعکس) شده از آن جسم دارند. اما ستارگان، ابرها و گازهای بین ستاره‌ای مانع از رسیدن ...
ادامه مطلب

بر اساس بهترین تخمین‌ها و شبیه‌سازی‌هایی که در حال حاضر و با بررسی داده‌های موجود درباره دو کهکشان آندرومدا و راه شیری ارائه شده‌اند، حدود 4 میلیارد سال دیگر دو کهکشان بزرگ راه شیری و آندرومدا با هم برخورد می‌کنند.
ادامه مطلب

می‌دانیم که نور سفیدی که از خورشید می‌بینیم بخش کوچکی از تشعشع خورشیدی یا همان طیف الکترومغناطیس است. این نور را می‌توان با استفاده از یک منشور به اجزای تشکیل ‌دهنده‌اش که همان رنگ‌های رنگین کمانی است تجزیه نمود. جّو زمین آکنده از مولکول­های گازهای گوناگون است. همین مولکول‌ها هستند که با جذب و نشر نور خورشید بر وضع آب و هوا اثر می­گذارند و البته بیشتر این جذب و نشرها در طول موج‌های خارج از بخش مرئی امواج الکترومغناطیس اتفاق می‌افتد. در حقیقت رنگ آبی آسمان، رنگ سفید ابرها و سرخی شفق و فلق در هنگام طلوع و غروب خورشید ناشی از برهم کنش‌های مختلف ...
ادامه مطلب

اختروش‌ها یا کوازارها هسته‌های فعال کهکشان‌های دوردست هستند و نام اختروش یا شبه ستاره برای این به آن‌ها داده شده است که اجرامی بسیار درخشان و نقطه‌ای همانند ستاره‌ها به نظر می‌رسند.
ادامه مطلب

بهتر است در ابتدا ببینیم منظور از «سطح» در یک کره­‌ی گازی (ستاره) چیست؟ خورشید کره­‌ای متشکل از گاز، و اگر دقیق­‌تر بگويیم متشکل از پلاسما است. یعنی گاز داغ یونیده، که به­‌خاطر دمای بالا یون­‌های مثبت و منفی آن از یکدیگر جدا شده­‌اند. اگر قرار باشد توده­‌ای از گاز در ناحیه­‌ای از فضا جمع شود و ستاره­‌ای مانند خورشید را تشکیل دهد، لازم است مقدار آن خیلی زیاد باشد تا اثرات گرانشی متقابل تک­‌تک ذراتش بتواند در نهایت جاذبه­‌ی گرانشی بزرگی ایجاد کند و ذرات  توده را کنار هم نگه دارد و شکل کروی به آن بدهد (جرم خورشید 333000 بار بیشتر از جرم زمین است). بنابراین در قسمت­‌های مرکزی این کره، به دلیل وزن لایه­‌های بالاتر، ماده ...
ادامه مطلب

چه بسیار انسان‌هایی که آمدند و رفتند در رویایی برای تبدیل مس به طلا و چه بسیار کسانی که در این راه گام نهادند و هیچ عایدشان نشد. آرزوهای بر باد رفته‌ای که امروزه کم‌تر فرد آگاهی است که آن را جد‌‌‌ی بگیرد. شیمی به زبان خیلی خودمانی؛ علمِ چیدمانِ اتم‌ها و مولکول‌ها در کنار یکدیگر است، بدون آن که ماهیت هسته‌های تشکیل دهنده‌ی آن‌ها تغییر کند. آن چه تغییر می‌کند فقط نحوه‌ی به اشتراک گذاشتن الکترون‌ها در مدارهای مختلف؛ بین اتم‌های تشکیل دهنده است. برای چنین «دستکاری» در این نحوه‌ی اشتراک‌گذاری الکترون‌ها -که آن را پیوند می‌نامیم، پیوندی بین اتم‌ها- به انرژی زیادی لازم نیست. ...
ادامه مطلب

  راه‌شیری در محدوده‌‌ی چند صورت‌فلکی از جمله قوس، عقرب، عقاب، دجاجه، ذات‌الکرسی، برساوش و در نهایت ارابه‌ران قرار دارد. درشب‌های فصل تابستان و پاییز با چشم غیر‌مسلح  و به دور از نور و آلودگی شهرها و بدون حضور نور مهتاب، به‌خوبی دیده می‌شود. در فصل زمستان نوار مه‌آلود راه‌شیری به‌دلیل فاصله‌ی ستارگان آن اندکی کم نورتر است و برای دیدن آن باید به مناطق تاریک‌تری بروید. این نوار مه‌آلود را می‌توان در محدوده‌ی صورت‌های فلکی ثور، جبار و کلب اکبربه راحتی مشاهده کرد. برای درک بهتر این موضوع این‌جا را ببینید.
ادامه مطلب

جالب است که ستاره‌ها، نه به صورت منفرد؛ که بیشتر به صورت دوتایی و حتی گروهی‌اند، آن هم گاه گروه‌هایی بسیار پرجمعیت. این تمایل به تولّد جمعی و زندگی گروهی آن‌ها چنان مشهود است که مشاهده‌ی ستاره‌ای تنها مثل خورشید، برای مدت‌ها عده‌ای را بر آن داشت که به دنبال همدم ناپیدای نزدیک‌ترین ستاره به زمین باشند. حتی نامی هم برایش برگزیدند: نمسیس. هرچند که هنوز هیچ نشانی از چنین ستاره‌ی کم سویی پیدا نشده است و خورشید هنوز هم تنهاست. پس چرا بیش‌تر ستاره‌ها به صورت دوتایی و یا گروهی‌اند؟ نخست ببینیم اساس فرایند شکل‌گیری ساختار‌ها در اخترفیزیک چیست. بستر شکل‌گیری ستاره‌ها، محیط بین ستاره‌هاست که اگرچه چگالی ...
ادامه مطلب

وقتی صحبت از مرگ یک ستاره می‌شود بیان‌گر این است که مراحل دیگری هم برای زندگی آن قابل تصور است؛ ستاره‌ها متولد می‌شوند، زندگی می‌کنند، جوانی و میان‌سالی خود را طی می‌کنند و سپس قدم در کهن‌سالی می‌گذارند، پیر می‌شوند و می‌میرند. نکته‌ی مهمی که وجود دارد این است که گذران همه‌ی این مراحل بسیار زمان‌بر است و عمر ستاره‌ها خیلی طولانی است. هنگامی که ستاره‌ای مثل خورشید که 4/5 میلیارد سال پیش شکل گرفته است، به فاز پایدار تولید انرژی از طریق فرآیندهای هسته‌ای تبدیل هیدروژن به هلیوم می‌رسد و اصطلاحاً در تعادل هیدرواستاتیکی قرار می‌گیرد در مرحله‌ای از عمر خود واقع می‌شود که به مرحله‌ی ...
ادامه مطلب

به نظر می‌رسد كه منظومه‌ی شمسیِ ما در مقایسه با منظومه‌های تک‌ستاره‌ای، منظومه‌ای عادی است. اخیراً همکاران من مقاله‌ای در گروه پژوهشی «موا» منتشر کرده‌اند که به بررسی آماری سیارات رصد شده با استفاده از همگرایی گرانشی پرداخته‌اند. اگر ما مشخصات رصدی از جمله بازده رصدی را در اختیار داشته باشیم از روی مشاهدات رصدی می‌توان آمار واقعی سیارات را استخراج کرد. نتیجه‌ی این کار در مجله‌ی نیچر به نشاني زیر به چاپ رسیده است: Cassan et al., Nature (2012) 481, 167. نتیجه‌ی این تحقیق این است که 17 درصد از منظومه‌ها، سیاره‌ای مشتری‌مانند، 52 درصد از منظومه‌ها سياره‌اي نپتون‌مانند و 62 درصد از منظومه‌ها سیاره‌اي زمین‌مانند دارند. بنابراین به نظر می‌رسد ...
ادامه مطلب

روش‌های گوناگونی برای اندازه‌گیری جرم ستاره‌ها وجود دارد: 1- روش ستاره‌های دوتایی دیداری:دوتایی‌های دیداری، ستاره‌هایی هستند که با چشم یا با تلسکوپ بتوان دو مؤلفه‌ی آن‌ها را تمیز داد مثل ستاره‌ی عناق در دب اکبر در این منظومه‌های دوتایی دو ستاره به علت گرانش یکدیگر به دور هم می‌چرخند. برای اندازه‌گیری جرم آن‌ها کافی است منظومه‌ی دوتایی را به‌طور مداوم رصد کنیم. زمان رصد باید آن‌قدر طولانی باشد تا دو ستاره در مدار خود به اندازه‌ی کافی جابه‌جا شوند تا بتوان مدار آن‌ها را در آسمان تعیین کرد. بعد از این‌که مدار مشخص شد   جرم ...
ادامه مطلب

بله، همین‌طور است! دمای تاج خورشید بسیار بالاتر از سطح آن است؛ بیش از یک میلیون کلوین! دانشمندان اولین بار در سال 1940 میلادی، از طریق مطالعه‌ی خطوط طیفی تاج خورشید به این دمای بسیار بالا پی‌بردند. تاج یا کورونا لایه‌ی بیرونی جوّ خورشید است که بعد از نورکره (لایه‌ی سطحی خورشید-Photosphere ) و رنگین‌کره (Chromosphere) قرار دارد و از همه‌ی قسمت‌های خورشید رقیق‌تر است. برعکس لایه‌های جوی زمین که دمایشان با دور شدن از سطح کاهش می‌یابد، در خورشید هرچه ارتفاع بیشتر می‌شود با افزایش دما مواجه می‌شویم. به‌طوری که دمای 5700 کلوینی سطح خورشید، در بالاترین قسمت رنگین‌کره ...
ادامه مطلب

سیارات گازی عمدتاً از هیدروژن تشکیل شده‌اند و در زمان تشکیل منظومه‌ی شمسی، فشار تابشی خورشید گازهای سبک‌تر را به بخش‌های خارجی‌تر منظومه‌ی شمسی رانده است و همین گازها، سیارات گازی را تشکیل داده‌اند. جرم سیارات خارجی که گازی هستند ده‌ها یا صدها برابر زمین است، مثلاً جرم مشتری 378 برابر زمین است، این جرم زیاد گرانش بسیار زیادی ایجاد می‌کند (هرچند به نسبت، شعاع این سیارات هم زیاد است). به همان علتی که روی ابر، آب یا هر سیال دیگری نمی‌توان ایستاد، روی سیارات گازی هم نمی‌توان ایستاد چون پیوند جامد در سطح ندارند ونیروی کشش سطحی آن‌ها کم‌تر از نیروی وزن ما است. ...
ادامه مطلب

اطلاعاتی که از همه‌ی ستاره‌ها به‌ویژه خورشید در مورد دمایشان بدست می‌آید، بر مبنای انرژی (نوری) است که از آن‌ها دریافت می‌شود. برای درک بهتر این موضوع خوب است ابتدا اشاره‌ای به مفهوم جسمِ سیاه داشته باشیم. جسم سیاه (که لزوماً سیاه رنگ نیست!) جسم ایده‌آلی است که همه‌ی انرژی تابشی را که دریافت می‌کند، به‌خود جذب می‌کند. در واقع علت چنین نامگذاری‌ای نیز همین است. اگر همه‌ی نور ورودی به یک جسم جذب و درآشامیده شود و هیچ بخشی از آن بازتاب نشود تا به چشم ناظر برسد، سیاه رنگ دیده می‌شود. همچنین جسم سیاه می‌تواند در همه‌ی طول‌ موج‌ها، از امواج کم انرژی (امواج رادیوئی با طول موج بلند) گرفته تا ...
ادامه مطلب

امتیاز و حق نشر تصویر:‌  DAVID A. HARDY & PPARC سر ستاره‌ی دوم بلایی نمی‌آید تا این که ستاره‌ی دوم  هم به غول سرخ تبدیل بشود. ستاره‌ی اول الان کوتوله‌ی سفید است و گرانش سطحی بسیار زیادی دارد. وقتی ستاره‌ی دوم غول سرخ شود، حجمش افزایش می‌یابد و سطحش به کوتوله‌ي سفید نزدیک میشود. معمولاً در این شرایط کوتوله‌ی سفید شروع به بلعیدن لایه های سطحی غول سرخ میکند. گاهی در این شرایط اگر جرم کوتوله‌ی سفید به ۱/۴ جرم خورشید برسد؛ کوتوله‌ی سفید به صورت نواختر منفجر می شود.  
ادامه مطلب

اسکای‌اندتلسکوپ: مناطقHII ابرهای عظیمی هستند که بخش فراوانی از آن‌ها را هیدروژن یونی تشکیل می‌دهد.( به هیدروژن یونی HI می‌گویند) همان‌طور که شما اشاره کردید این مناطق زمانی شکل می‌گیرند که ستاره‌های جوان و داغ، پرتوهای فرابنفش گسیل ‌کنند. این پرتوها از تعداد الکترون‌های اتم‌های هیدروژن موجود در آن نزدیکی می‌کاهند. این اتم‌ها در گازهای مناطقHII وجود دارند. هنگامی که شما به یکی از مناطق HII نگاه می‌کنید، درواقع در حال نگاه‌کردن به پرورشگاهی ستاره‌ای هستید. معمولاً یکی از آن الکترون‌های معلق، به اتم هیدروژن ِالکترون-آزاد برخورد خواهد کرد‌( اتم هیدروژن ِالکترون-آزاد تنها یک پروتون دارد). الکترون، جذب پروتون می‌شود و دوباره با هم ترکیب می‌گردند. اما الکترون در این حالت پرانرژی است ...
ادامه مطلب