هنگام ذکر ارتفاع کوه‌ها در سیارات دیگر خط صفر کجاست؟

پاسخ اختصاصی به کانوت:

مدرس نجوم رصدخانه آموزشی زعفرانیه تهران - عضو تحریریه ماهنامه نجوم

75359_110

از آنجا که در سطح مریخ دریا و اقیانوسی وجود ندارد تا بتوان از معیار «ارتفاع عوارض از سطح دریای آزاد» استفاده کرد، قاعدتاً یک سطح صفری را به عنوان مرجع تعیین ارتفاع در این سیاره بایستی در نظر گرفت. به این سطح Areoid of Mars می‌گویند که معادل زمین‌واره (geoid) در زمین است. زمین‌واره (Geoid) حالتی تعریف می‌شود که سطح اقیانوس‌های زمین در وضعیتی قرار داشته باشند که سطح ارتفاعشان فقط تحت تأثیر گرانش زمین باشند، به طوری که اثر باد و جریان‌های اقیانوسی و جزر و مدی در ارتفاع سطح دریاها حذف شده باشد.

سطح صفر در مریخ جایی تعریف می‌شود که فشار اتمسفر در آن‌جا ۶۱۰٫۵ پاسکال (معادل ۶٫۱۰۵ میلی بار) باشد. این مقدار فشار برگرفته از نقطه‌ی سه‌گانه‌ی آب (Triple point of Water) است. در نقطه‌ی سه‌گانه‌ی یک ماده، در فشار و دمای مشخصی هر سه فاز جامد و مایع و گاز آن ماده می‌توانند به صورت هم‌زمان در تعادل ترمودینامیکی وجود داشته باشند. در مورد نقطه‌ی سه‌گانه‌ی آب، مقدار فشار حدود ۰٫۶ درصد فشار هوا در سطح دریاهای آزاد است؛ یعنی معادل ۰٫۰۰۶ اتمسفر. در این حالت، یعنی از ارتفاعی در سطح مریخ که فشار ۰٫۰۰۶ اتمسفر زمین باشد، ارتفاع کوه المپ در مریخ به میزان ۲۶ کیلومتر (معادل با ۸۵۰۰۰ فوت) در منابع ذکر شده است.

این یک تعریف تئوری برای تعیین سطح صفر در مریخ بود و امروزه در عمل این سطح به طور مستقیم براساس اندازه‌گیری‌های گرانشی ماهواره‌ای تعیین می‌شود. گاهی هم عوارض در سیارات خاکی بر اساس ارتفاع‌شان از متوسط سطح دشت‌های اطراف همان عارضه بیان می‌شود. بر این اساس در این حالت در منابع ارتفاع کوه المپ در مریخ ۲۲ کیلومتر بیان شده است.

همین طور گاهی ارتفاع و عمق عوارض به ویژه در زمین‌شناسی بر اساس ارتفاع از Geodetic Datum تعریف می‌شود که در این حالت با توجه به کاملاً کروی نبودن سیارات و پَخ بودنشان در استوا، ارتفاع عوارض نسبت به حالتی که سیاره اگر کاملاً کروی بود بیان می‌شود. در این حالت ارتفاع کوه المپ در مریخ ۲۱۲۲۹ متر بیان شده است.

در حقیقت حسب نیاز به بیان ارتفاع در سیارات است که معیار و مبدأ آن را تعیین می‌کند. در سطح سایر سیارات نیز به همین ترتیب یک سطح قراردادی برای تعیین ارتفاع یا عمق عوارض در نظر گرفته می‌شود.

تمام حقوق این سایت برای © 2018 پرسش و پاسخ محفوظ است. خدمتی از کانون نگارش و ترجمه کانوت
قدرت گرفته از وردپرس فارسی