اوج پیشرفت نجوم در ایران در دوران کدام حکمران یا سلسله بود؟

پاسخ اختصاصی به کانوت:

دانشجوی دکتری تاریخ و فلسفه‌ی علم، مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران

2

همانطور که می‌دانید مفهوم ملیت ایرانی مفهومی است که در قرن اخیر به وجود آمده است. بنابراین مثلاً باید بگوییم اوج پیشرفت در علم نجوم در دوره‌ی اسلامی در میان دانشمندان فارسی زبان چه زمانی بوده است.

منطقه‌ی فرهنگی ما در دوران‌های مختلف به صورت تکه تکه تحت حکومت‌های مختلف بوده است ولی از نظر علمی هیچ مرزی بین سرزمین‌ها نبوده است. بلکه تمدن اسلامی تقریباً  یک واحد یکپارچه بوده است که تحولات علمی را نمی‌توان به نقطه‌ی خاصی از آن منتسب کرد. مثلاً زمانی شهر بغداد مرکز بوده، همه‌ی دانشمندان از نقاط مختلف مثل شیراز و تبریز و مصر و اندلس به آنجا می‌رفتند. حال اگر یک دانشمند فارس در بغداد یا در مصر آثاری را به زبان عربی نوشته است این به معنای علم ایرانی است یا عربی یا مصری؟! یا زمانی مراغه مرکز علم نجوم بوده است که دانشمندان دمشقی و مصری در آنجا بودند. این علم سوری است یا ایرانی؟ بنابراین نمی‌توان از اوج دانش ایرانی یا مصری یا عربی سخن گفت. بلکه باید بگویید علم در تمدن اسلامی. حال با این فرض می‌توان به پرسش شما دقیق‌تر پاسخ داد.

 نکته‌ی دوم این است که پیشرفت به چه معنا است. آیا نزدیک شدن علم به آنچه ما امروز درست می‌دانیم مهم است یا دقیق‌تر شدن و ریاضی‌تر شدن علم به معنای پیشرفت آن است؟ ما باید مفهوم پیشرفت را بر اساس ملاک‌های علم و روش علمی بفهمیم نه بر اساس نزدیک شدن آن به علم امروز. به طور مثال تمام نجوم دوره‌ی اسلامی بر اساس نظریه‌ی زمین مرکزی بوده است، ولی این به هیچ عنوان به معنای غیرعلمی بودن نجوم آن زمان نیست.

هدف علم آن است که نظریه‌ای ارائه دهد که با مشاهدات سازگار باشد. در آن زمان هنوز رصدهای تلسکوپی گالیله بدست نیامده بود که نظریه‌ی زمین مرکزی را نقض کند، بلکه درست برعکس مشاهداتی که منجمان دوره‌ی اسلامی داشتند با زمین مرکزی بیشتر هماهنگ بود تا خورشید مرکزی. ولی نجوم در آن زمان به صورت ریاضی و هندسی در آمده بود و می‌توانست پدیده‌های نجومی مثل ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی، موقعیت سیارات در آسمان را با دقت خوبی پیش‌بینی کند.

 با این حساب برای اینکه ببینیم علم نجوم در دوره‌ی اسلامی چه وضعی داشته است باید به این ملاک‌ها یعنی ملاک‌های علمی بودن توجه کنیم. ولی با این همه بسیار سخت می‌توان گفت که چه زمانی منجمان تمدن اسلامی بیشترین پیشرفت‌ها را ایجاد کردند. برای مثال می‌توان به رصدخانه‌ی مراغه اشاره کرد. در آنجا منجمانی گرد هم آمدند در قرن هفتم که بعضی اشکالات مدل‌های بطلمیوسی را مورد نقد قرار دادند و سعی کردند مدل‌های جدیدی برای حرکات سیارات تولید کنند. البته این مدل‌های جدید همه بر اساس نظریه‌ی زمین مرکز بودند ولی توانسته بودند حرکات پیچیده‌ی سیارات را بر اساس یک سری مدار دایره‌ای (فلک) ساده توضیح دهند. در حالی که مدل‌های بطلمیوسی از مدارهایی استفاده می‌کرد که به اندازه‌ی کافی ساده نبودند و این اصل علمی سادگی را نقض می‌کردند.

مطالعه‌ی بیشتر:

در این نشانی می‌توانید یک شبیه‌سازی رایانه‌ای را از مدل‌های نجومی منجمان تمدن اسلامی دانلود کنید.

برای به کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید این مقاله را نیز مطالعه کنید.

 

 

  •  از  آقای گمینی سپاسگزاریم که به خوبی پاسخ می‌دهند.

تمام حقوق این سایت برای © 2018 پرسش و پاسخ محفوظ است. خدمتی از کانون نگارش و ترجمه کانوت
قدرت گرفته از وردپرس فارسی