آیا تاکنون کسی درباره‎ی تاریخچه‌ی سنگ حجر الاسود و مبداء احتمالی آن که گفته می‌شود سنگ آسمانی است تحقیق کرده است؟

پاسخ اختصاصی به کانوت:

دانشجوی کارشناسی ارشد زمین‌شناسی دانشگاه تهران، پژوهشگر شهاب‌سنگ‌های سرزمین ایران، عضو تحریریه‌ي ماهنامه‌ي نجوم

qatarw.com_257543000

برای فهمیدن ماهیت حجرالاسود در بازه‌های زمانی مختلف کارهای مختلفی روی این سنگ انجام شده است و همان‌طور که می‌دانید سنگ مقدسی برای مسلمانان به شمار می‌رود که در کنار یکی از دیوارهای کعبه قرار دارد و مجموعه‌ای از سنگ‌های شکسته شده و سیاه است که دور آن را با قالب نقره‌ای319px-Black_Stone_front_and_side پوشانده اند.
نخستین پژوهش‌های درباره‌ی این سنگ به اواسط قرن ۱۹ میلادی برمی‌گردد. از آنجایی‌که امکان نمونه‌برداری و کار آزمایشگاهی از این سنگ در آن موقع وجود نداشت (البته الان هم به دلیل حفظ این سنگ مقدس این امکان وجود ندارد) منشاء شهاب‌سنگی برای آن در نظر گرفتند. این منشاء شهاب‌سنگی بین مسلمانان رواج دارد و آن‌ها معتقداند که خدا این سنگ را از آسمان به زمین فرستاده است. البته ماجرای این سنگ به قبل از اسلام برمی‌گردد. اما با گذشت زمان نظرات مخلتفی درباره‌ی این سنگ مطرح شد که با هم مرور می‌کنیم.
در تحقیقات دیگری این سنگ را به دلیل بافت‌های نواری و زیری که داشت به یک سری از سنگ‌های سیلیسی یا شیشه‌ای طبیعی که در کره‌ی زمین در مناطق آتشفشانی  تشکیل می‌شوند و به آن‌ها شیشه‌ی طبیعی می‌گویند نسبت دادند. وقتی ماده‌ی مذابی به یکباره سرد می‌شود سنگ‌هایی را ایجاد می‌کند که به آن‌ها شیشه‌ی طبیعی می‌گویند. چون فرصت تشکیل ساختار مناسب را نداشته‌اند ساختاری نواری شکل دارند که یکی از این نوع سنگ‌ها آگات است یا همان عقیق.
گزارش‌هایی وجود دارد که در آن‌ها گفته شده این سنگ روی آب شناور بوده است و اگر این موضوع صحت داشته باشند خوب شهاب‌سنگ نمی‌تواند باشند چون چگالی آن‌ از آب بیشتر است به همین دلیل گفته شده احتمالاً نوعی سنگ به نام پوکه‌ی معدنی است که این سنگ‌ها ساختاری مختلل و اسفنج‌مانند دارند و چگالی‌شان از آب کمتر است ولی ظاهر این سنگ نشان نمی‌دهد که نوعی پوکه‌ی معدنی باشد.
حدود ۵۰ تا ۶۰ سال پیش تحقیقاتی روی یک گودال برخوردی به نام وَبار در بیابان رُبع الخالی عربستان انجام شد . وبار در اوایل قرن بیستم کشف شده بود که مجموعه‌ای از گودال‌های کوچک ۲۰ تا ۶۰ متری است که اطراف آن شهاب‌سنگ‌های آهنی پیدا شده است و در برخی نواحی چون سنگ با سرعت زیادی به این منطقه که کلاً تل‌ماسه‌ای بود (مثل تل‌ماسه‌های که احتمالاً درمرنجاب دیده‌اید) برخورد کرده است این تل‌ماسه‌ها به خاطر دمای زیاد و شدت برخورد شهاب‌ها گداخته شده و ذوب شده است و بلافاصله هم سرد شده است و همان شیشه‌ی طبیعی را ایجاد کرده است. به شیشه‌های طبیعی که در محیط‍‌های دهانه‌های برخوردی ایجاد می‌شود ایمپکتیک می‌گویند؛ یعنی سنگی که در اثر برخورد ایجاد می‌شود . ایمپتیک‌ها خیلی شبیه به حجرالاسود بودند. در همان زمان هم مقالاتی در این‌باره که حجرالاسود یکی از این ایمپکتیت‌ها است، منتشر شد. در آن زمان حدس‌هایی زده شد که این اتفاق حدود ۷ هزار سال پیش رخ داده و حجرالسود یکی از سنگ‌هایی است که افراد از وبار آن‌را برداشته‌اند و چون احتمالاً دیده‌اند که شهاب‌سنگ اصلی از آسمان آمده است تصور کرده‌اند که ایمپکتیت‌ها همان شهاب‌سنگ‌اند و آن را به کعبه آوردند و به عنوان یک سنگ مقدس مشهور شده است. اما تحقیقاتی که در حدود ۵ و ۶ سال اخیر انجام شده است معلوم شد که سن وبار ۷ هزار سال نیست بلکه این گودال در اثر برخورد یک شهاب‌سنگ حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال پیش تشکیل شده است و حجرالاسود نمی‌تواند به آن مربوط باشد. نظریه‌ای که اکنون در جامعه‌ی علمی پیش‌رو است این است که حجرالاسود نوعی سنگ به سادو متئوریت یا همان شهاب‌سنگ دروغین است؛ نوعی سنگ زمینی که از نظر ساختار، شکل و به خصوص رنگ خیلی شبیه به شهاب‌سنگ‌‌های هستند و تعداد آنها هم کم نیست و افراد آن‌ها را با شهاب‌سنگ‌ها اشتباه می‌گیرند. بر اساس شکل و توصیفاتی که درباره‌ی حجرالاسود وجود دارد ممکن است که واقعاً یک شهاب‌سنگ نباشد.
درنهایت تا زمانی که آنالیزهای دستگاهی یا کار آزمایشگاهی یک شهاب‌‌سنگ‌شناس روی آن انجام نشود نمی‌توان به قطعیت درباره‌ی آن نظر داد. در حال حاضر نظریه‌ی مطرح این است که حجرالاسود یکی سنگ‌زمینی است که خیلی شبیه شهاب‌سنگ‌ها است.

تمام حقوق این سایت برای © 2018 پرسش و پاسخ محفوظ است. خدمتی از کانون نگارش و ترجمه کانوت
قدرت گرفته از وردپرس فارسی