آیا ممکن است فعالیت خورشید چنان شدید بشود که آثار مخربی روی زمین یا ساکنان آن بگذارد؟

پاسخ اختصاصی به کانوت:

کارشناس ارشد اخترفیزیک٬ پژوهشگر فیزیک خورشید و منجم آماتور باسابقه

Solar Storms-1

یک نمونه از فوران تاجی ماده- دایره‌ی سفید رنگ نشان‌دهنده‌ی ابعاد قرص خورشید است.

بیشتر اتفاقاتی که در سطح و جوّ خورشید می‌­افتد دارای ماهیت مغناطیسی هستند. به این معنی که برهم­‌کنش یک میدان مغناطیسی موضعی و متمرکز با پلاسمای داغ خورشید منجر به وقوع یک پدیده‌­ی انفجاری و آزاد شدن انرژی می­‌شود. این گونه پدیده­‌ها انواع مختلف دارند و از نظر ابعاد، زمان و مکان وقوع، طول عمر و انرژی که آزاد می­‌کنند متفاوت‌­اند. زبانه­‌ها (Prominencies)، شراره­‌ها (Flares) و فوران­‌های تاجی ماده (Coronal Mas Ejections- CME’s) از جمله‌­ی آن­‌ها هستند. در این میان CME‌ها بسیار عظیم و پرانرژی هستند، اما وقوعشان فراوانی کمتری نسبت به دیگر پدیده‌­ها دارد.

رخداد یک پدیده­‌ی انفجاری شرط لازم برای اثرگذاری بر روی زمین است اما شرط کافی نیست. به این معنی که اگر راستای فوران CME در جهت زمین نباشد، مثلاً در طرفین یا لبه‌­ی پشتی آن باشد، انتطار نداریم اثر آن به روشنی در روی زمین قابل آشکارسازی باشد. اما اگر همین انفجار بر روی قرص خورشید رخ دهد و طوفان حاصل از آن به سمت زمین حرکت کند، ظرف چند دقیقه تأثیرات آن در زمین مشاهده می­‌شود. البته این تأثیر از نوع اثری که مثلاً یک شهاب­‌سنگ منفجر شده مانند همین موردی که اخیراً در روسیه رخ داد نیست؛ یک طوفان مغناطیسی به فرد یا شهر خاصی اصابت نمی­‌کند! بلکه اثرگذاری آن کلی و بزرگ­‌مقیاس است. مثلاً در اثر رسیدن ذرات پرانرژی و باردار طوفان خورشیدی به لایه­‌های یونیزه­‌ی جوّ زمین ارتباطات رادیو تلوزیونی، مخابرات و تلفن همراه، سیستم­‌های ناوبری و هدایت و …برای ساعاتی مختل می­‌شود، یا اخلاف پتانسیل ایجاد شده در شبکه­‌های انتقال برق منجر به قطعی برق یا تخریب سیستم‌های تولید و انتقال می­‌شود. علاوه بر این­‌ها اگر غلظت اشعه­‌های پرانرژی مثل ایکس و گاما و فرابنفش افزایش یابد می­‌تواند بر لایه­‌ی اوزون و حیات موجودات و انسان­‌ها تأثیرات منفی داشته باشد. البته چنین طوفانی با این انرژی بسیار زیاد تاکنون رخ نداده است و نمونه­‌های بسیار کمی از این دست ثبت شده است.

هر چند در زمان­‌های نزدیک به اوج فعالیت خورشید احتمال وقوع طوفان­‌های خورشیدی بیشتر می­‌شود، اما امکان پیش­‌بینی مکان و زمان دقیق این رویدادها وجود ندارد و نباید به برخی پیش‌­بینی­‌ها و پیش‌­گویی­‌های غیرعلمی که حتی میزان خسارت و نابودی را هم به نوعی تخمین می­‌زنند اعتنا کنیم.

  • سارا

    پاسخ بسیار خوبی بود خیلی ممنونم

  • پریسا

    با تشکر از اینکه جواب سوالمو دادید.

  • چند نکته

    ضمن تشکر از شما، چند نکته در تکمیل این توضیحات:

    ۱- تخمین نرخ وقوع فوران‌های خورشیدی در مقیاسی که برای ما آثار مخربی داشته باشد حدود ۱-۲ رویداد در قرن است (به تازگی چند مقاله دراینباره چاپ شده). به طور مثال فوران ۱-۲ سپتامبر ۱۸۵۹ که باعث از کار افتادن سیستم تلگراف در آن زمان شد و یا فوران سال گذشته که از بیخ پوش زمینی‌ها گذشت.

    ۲- به دلیل همین نرخ “بالا”ی وقوع این رویداد، گروهی در ایالات متحده مأمور شده‌اند تا بر روی اثرات مخرب این رویداد و چگونگی کاهش هزینه‌های آن به طور خاص تمرکز کنند. پس نه تنها میزان خسارت قابل تخمین است بلکه می‌توان تا حدی شدت آن را کاهش نیز داد(به گزارشات جدید ناسا و کنگره دراینباره رجوع شود).

    ۳- پیش‌بینی و پیش‌گویی دو امر متفاوت است. در حالی که پیش‌گویی امری علمی نیست، بخشی از علم space weather به پیش‌بینی این رویدادها می‌پردازد. به طور مثال از تکنیک‌هایی همچون asteroseismology برای این موضوع استفاده می‌شود که تخمینی از فعالیت‌های لایه‌های زیرین خورشید و امکان فوران خورشیدی را به ما می‌دهد. هر چند که همیشه در پیش‌بینی احتمال خطا وجود دارد، مثل پیش‌بینی آب و هوا.

  • amireh

    مرسی خیلی عالی بود خیلی ازش استفاده کردم

تمام حقوق این سایت برای © 2018 پرسش و پاسخ محفوظ است. خدمتی از کانون نگارش و ترجمه کانوت
قدرت گرفته از وردپرس فارسی